Jubileusz 50. Międzynarodowych Targów Sztuki Ludowej w Krakowie był okazją do dalszego świętowania wyjątkowego wyróżnienia polskiego rzemiosła – wpisania w 2025 roku Tradycji Plecionkarskich z Polski na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO. Jednym z elementów jubileuszowej edycji Targów była Instalacja Plecionkarska, upamiętniająca to historyczne wydarzenie i przypominająca, że plecionkarstwo pozostaje żywą praktyką kulturową, zakorzenioną w wiedzy, umiejętnościach i doświadczeniu kolejnych pokoleń.
Plecionkarstwo należy do najstarszych rzemiosł rozwijanych na ziemiach polskich. Przez stulecia wykorzystywano do niego naturalne surowce charakterystyczne dla lokalnych krajobrazów – przede wszystkim wiklinę, ale również słomę, korzenie czy trawy. Wpis UNESCO nie obejmuje jednak samych wyrobów. Ochroną objęto wiedzę, umiejętności i praktyki związane z pozyskiwaniem surowców, przygotowaniem materiału, technikami wyplatania oraz przekazywaniem tych kompetencji kolejnym pokoleniom. To właśnie człowiek, jego doświadczenie oraz relacja z naturą stanowią fundament tego dziedzictwa.
Instalacja ma formę plecionkarskiej ramki do zdjęć, zachęcającej do zatrzymania się, wykonania pamiątkowej fotografii i symbolicznego wpisania się w opowieść o żywym dziedzictwie kulturowym. Jej forma podkreśla, że tradycja nie jest zamknięta w muzeach ani w przeszłości – żyje dzięki ludziom, którzy ją poznają, pielęgnują i przekazują kolejnym pokoleniom.
Ramka zwraca również uwagę na to, co stanowi istotę plecionkarstwa. Nie są nią wyłącznie gotowe wyroby, ale przede wszystkim wiedza, umiejętności, doświadczenie mistrzów oraz ich relacja z naturalnym surowcem i otaczającą przyrodą. To właśnie te elementy tworzą dziedzictwo, które może być przekazywane dalej i rozwijane przez kolejne pokolenia.
Od ponad pięćdziesięciu lat Międzynarodowe Targi Sztuki Ludowej na krakowskim Rynku Głównym pozostają przestrzenią spotkania twórców ludowych, rzemieślników, badaczy i odbiorców kultury tradycyjnej. Organizowane przez IMAGO Centrum Sztuki Ludowej nie tylko prezentują rękodzieło, lecz także wspierają ochronę i popularyzację niematerialnego dziedzictwa poprzez warsztaty, pokazy dawnych technik oraz spotkania z depozytariuszami tradycji.
Instalacja Plecionkarska symbolicznie połączyła dwa ważne powody do świętowania – jubileusz 50. Międzynarodowych Targów Sztuki Ludowej oraz międzynarodowe uznanie dla polskich tradycji plecionkarskich. Była jednocześnie zaproszeniem do odkrywania świata tradycji, które pozostają żywe dzięki ludziom, ich wiedzy, pamięci i codziennej praktyce.
Wpis tradycji plecionkarskich na listę UNESCO jest częścią szerszej opowieści o polskim niematerialnym dziedzictwie kulturowym. Polska ma obecnie siedem elementów wpisanych na Reprezentatywną Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego Ludzkości UNESCO: szopkarstwo krakowskie (2018), kulturę bartniczą (2020), tradycję dywanów kwiatowych na procesje Bożego Ciała (2021), sokolnictwo – żywe dziedzictwo ludzkości (2021), flisactwo (2022), poloneza – tradycyjny polski taniec (2023) oraz tradycje plecionkarskie (2025). Każdy z tych wpisów dokumentuje inną formę żywego dziedzictwa – wiedzę, umiejętności, praktyki i zwyczaje przekazywane z pokolenia na pokolenie. Tegoroczny jubileusz Targów był więc także okazją do celebrowania bogactwa polskich tradycji i przypomnienia, że ich prawdziwą wartością są ludzie, którzy je znają, praktykują i przekazują dalej.
Projekt i wykonanie: Wojciech Świątkowski, Stowarzyszenie Polskich Plecionkarzy, Wiklina Leszno.
fot. Alicja Rzepa, Michał Łepecki
